Havalandırma

Hava nedir Neden havalandırma

Hava; İçindeki değişik gazlar ( oksijen, azot, karbondioksit

...vs.), su buharı ve partiküller ( toz, polen, tüy ...vs.) ile

atmosferi dolduran renksiz ve kokusuz bir gazdır. Havayı

oluşturan gazların dağılım oranları aşağıdaki gibidir (*).

- % 78.084 Azot,

- % 20.9476 Oksijen,

- % 0.934 Argon,

- % 0.0314 Karbondioksit,

- % 0.0018.18 Neon,

- % 0.000524 Helyum,

- % 0002 Metan,

- % 0.0 ile % 0.0001 arasında Hidrojen,

- Xenon, Ozon ve diğer gazlar.

Bu karışım içinde canlı yaşam ve insan için en önemli gaz

oksijendir. Oksijensiz bir ortamda canlı yaşam yoktur.

Konfor ve konfor şartları

Kapalı hacimlerdeki hava kullanıldıkça yandaki doğal

karışım oranlarını kaybeder ve canlılar için taşıdığı konfor

şartlarından uzaklaşır. Böyle durumlarda ; Sıcaklığın artması

ile terleme, düşmesi ile üşüme, nemin artması ile cilt

solunumunun yavaşlaması, nemin azalması ile cilt kuruluğu,

oksijen oranının azalması ile nefes alma zorluğu ve benzer

sorunlar yaşanmaya başlar. İhtiyaç duyulan oksijen normal

solunum hızı ile sağlanamadığı için solunum ve kan

dolaşımı hızlanır, kan basıncı yükselir, baş ağrısı ve

yorgunluk arazları başlar. Bu olgular, solunan havanın

içindeki oksijen oranının % 21 in altına düşmesinin

sonucudur. Çözüm ise, ortamdaki havanın oksijen oranının

tekrar % 21 seviyesine yükseltilmesidir.

Kapalı hacimlerdeki oksijen oranının doğal koşullarda

olması gereken seviyede tutulmasını sağlamanın en kolay

yolu havalandırma yapılmasıdır. Kullanım sonucu oksijen

oranı azalmış ve kirlenmiş ( halı-elbise tüyü, parfüm-ter

kokusu ..vs.) hava atmosfere atılır, yerine dışarıdan, yüksek

oksijenli ve kirlenmemiş ( gerekli filtre sistemlerinden

geçirilerek ) taze hava alınır. İnsan sağlığının ve

verimliliğinin en önemli koşullarından birisi budur.

Temiz hava ihtiyacı

İnsan açısından bakıldığında, yaşanılan ortamın ve solunan

havanın ;

- Karışımı,

- Sıcaklığı,

- Nemi,

Konfor şartlarını oluşturur. % 21 oksijen oranı taşıyan,

bünyesinde insan sağlığı için zararlı gaz veya partiküller

bulundurmayan hava, insan ve canlı yaşamı için ilk konfor

şartını sağlamıştır. Sıcaklığın mevsimlere göre 18 ~ 28 °C ,

oransal nemin ise % 40 ~ % 60 arasında olması arzulanır.

Havalandırma

Dikkat edilirse insan ömrünün büyük çoğunluğunun ( ev,

ofis, fabrika, alışveriş merkezleri, sağlıklı yaşam birimleri,

toplu ulaşım araçları ..vs.) kapalı hacimlerde geçtiği görülür.

Bu hacimlerde ve birimlerde konfor şartlarının sağlanması

ve korunması için yapılacak en akıllı işlem havalandırmadır.

Özellikle tozsuz, kokusuz ve yüksek oksijenli bir solunum

havası sağlanmasının en pratik çözümü havalandırma

yapılmasıdır. Uygulanabilecek diğer sistemler ( oksijen

enjeksiyonu gibi ) yüksek maliyetli ve komplikedir. Buna

karşılık tam bir havalandırma da sağlanamaz.

Havalandırma en basit ifade ile, kullanılmış havanın, yeni ve

temiz hava ile değiştirilmesi olarak ifade edilebilir. Ancak,

kısmen tanımlanan amaca hizmet etse dahi ;

- Yaşanılan birimin kapı-pencerelerinin açılması,

- Vantilatörler ile içeriye temiz hava basılması,

- Aspiratörler ile içerideki kirli havanın dışarıya atılmaya

çalışılması havalandırma olarak algılanmamalıdır. Kirli

havanın kontrolsüz olarak egzost edilmesi veya temiz

havanın kontrolsüz olarak içeriye basılması, beraberinde

başka ciddi sorunlar yaratabilir. Gerçek bir havalandırmadan

bahsedilebilmesi için, aspiratörün ve vantilatörün birlikte

kullanıldığı sistemler kurulmalıdır. Havalandırılan hacimdeki

basınç kontrol edilmeli, içeriden dışarıya veya dışarıdan

içeriye kontrolsüz hava akımları-kaçakları önlenmeli, ısı

kayıp ve kazançlarına izin verilmemelidir.

Yapılan araştırmalar sonucu konfor şartları net olarak

tanımlanmış ve yayımlanmıştır. Isıtma-soğutma-klima ve

havalandırma uygulamalarının dizayn ve tesisi, bu veriler

kullanılarak kolayca ve güvenli olarak yapılabilir.

Havalandırma ve insan sağlığı – verimliliği yönünden

bakıldığında en önemli unsur, içerideki oksijen seviyesinin

korunmasıdır. Bunun tespiti için mekandaki oksijen tüketen

kaynakların ( insan-makine-motor-ocak..vs.) miktar ve

pozisyonlarının bilinmesi gerekir.

İnsanlar, bünyesel özellikleri yanında ;

- Yaptıkları işin cinsine ( çalışma - uyuma - oturma ..vs.),

- İş yapış şekillerine ( oturarak veya ayakta ),

- Yaptıkları işin zorluğuna (ofis işi - berberlik - tornacılık),

- Yapılan işin temposuna ( hızlı - yavaş – orta ..vs.)

gibi parametrelere bağlı olarak farklı miktarlarda oksijen

tüketirler. Bu miktarlar Tablo 1 de verilmiştir. Havalandırma

yapılacak hacmin temiz hava ihtiyacının tespiti için, hacimde

bulunacak insan sayısının bilinmesi ve her insan için gerekli

temiz hava ihtiyacının tablo 1 den alınması yeterlidir.

İç hava kalitesi olarak ta tanımlanabilecek konfor şartları

sağlanmasının en basit yolunun havalandırma olduğu,

bunun da dışarıdan temiz hava alınarak yapıldığı durumda,

çok önemli diğer bir konuda hassas olunması gerekir. Bu

kavram dış hava kalitesi olarak tanımlanabilir. Mesela kömür

dumanı - tozu ve kokusu dolu bir taze hava ile yapılacak

havalandırmanın faydadan ziyade zarar getireceği ortadadır.

Yüksek oranlı bir iç hava ( IAQ ) kalitesine, havalandırma

yolu ile ulaşmanın ilk kuralının , yüksek oranlı kaliteye

sahip ( OAQ ) bir dış hava kullanımı ile mümkün olacağı

bilindiğine göre, özellikle evsel veya endüstriyel bacalar ile

atılan gazlar konusunda hassas olunması gerekmektedir